VII. Podstawy prawno-kanoniczne do zaskarżenia ważności małżeństwa

    Analogicznie do wymienionych trzech źródeł nieważności małżeństwa, prawo kanoniczne wyodrębnia trzy rodzaje podstaw prawnych do zaskarżenia ważności małżeństwa sakramentalnego w trybunale kościelnym, tj. we właściwym sądzie diecezjalnym lub archidiecezjalnym (por. Kodeks Prawa Kanonicznego 1983, ks. IV, rozdz. III – V i Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, rozdz. VII, art. II – III, art. V i VI oraz Codex Iuris Canonici 1917, Lib. III, Pars I, Tit. VII, Cap. II - V):

• Niezachowanie przepisanej prawem kanonicznym formy zawarcia małżeństwa;
• Przeszkody tzw. zrywające:
• 2.1. przeszkoda wieku
• 2.2. przeszkoda niemocy płciowej (impotencji)
• 2.3. przeszkoda węzła małżeńskiego
• 2.4. przeszkoda różnej religii
• 2.5. przeszkoda święceń
• 2.6. przeszkoda ślubu (czystości)
• 2.7. przeszkoda uprowadzenia (dotyczy wyłącznie kobiety)
• 2.8. przeszkoda występku, czyli małżonkobójstwa
• 2.9. przeszkoda pokrewieństwa
• 2.10. przeszkoda powinowactwa
• 2.11. przeszkoda przyzwoitości publicznej
• 2.12. przeszkoda pokrewieństwa ustawowego
• 2.13. przeszkoda pokrewieństwa duchowego (dotyczy tylko greko- katolików → Kodeks Kanonów Kościołów Wschodnich, kan. 811, § 1);
• Wady zgody małżeńskiej:
• 3.1. brak wystarczającej wiedzy o małżeństwie
• 3.2. brak dostatecznego używania rozumu
• 3.3. poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich
• 3.4. psychiczna niezdolność do podjęcia istotnych bowiązków małżeńskich
• 3.5. błąd co do osoby lub co do przymiotu osoby
• 3.6. podstępne wprowadzenie w błąd
• 3.7. błąd co do jedności, nierozerwalności lub godności sakramentalnej małżeństwa
• 3.8. symulacja (pozorne wyrażenie) zgody małżeńskiej:
  • całkowita
  • częściowa
• 3.9. małżeństwo zawarte pod warunkiem
• 3.10. przymus i bojaźń.

    Prawidłowego ustalenia, czy w konkretnym przypadku istnieją podstawy prawne do wszczęcia procesu o nieważność (zawarcia) małżeństwa kościelnego oraz na mocy jakich kanonów prawa, można dokonać tylko w oparciu o biegłą znajomość przepisów prawa kanonicznego, ich obowiązującą wykładnię oraz doktrynę tego prawa.

    Wybiórcza znajomość brzmienia poszczególnych przepisów KPK bądź pozostałych źródeł prawa kanonicznego żadną miarą nie jest do tego wystarczająca.