VI. Źródła nieważności małżeństwa w świetle prawa kanonicznego

    Prawo kanoniczne wskazuje na istnienie trzech źródeł nieważności małżeństwa:

• 1/ niezachowanie formy kanonicznej zawarcia małżeństwa;
• 2/ przeszkoda tzw. zrywająca do ważnego zawarcia, która wiązała co najmniej jedną stronę w chwili zawierania małżeństwa;
• 3/ wadliwe wyrażenie zgody małżeńskiej.

    Ad 2/ Z faktu, że zawarcie małżeństwa jest jednym z istotnych uprawnień osoby ludzkiej, nie wynika jeszcze, że każda osoba może zawierać małżeństwo bez żadnych ograniczeń. Te ograniczenia pochodzą zarówno z prawa Bożego: naturalnego (tj. wyrażonego poprzez prawa natury) i stanowionego (tzn. wynikającego z Objawienia Bożego), jak też z prawa ludzkiego (tj. stanowionego przez ludzi): kanonicznego i państwowego.

     Przeszkoda zrywająca to pewne określone cechy osobiste i/ lub okoliczności rzeczowe, niepozwalające osobom, które są nimi obarczone, na ważne zawarcie małżeństwa, m. in. np. bliskie pokrewieństwo z drugą osobą, istniejący już węzeł małżeński, który wiąże co najmniej jedną z dwóch osób, bądź np. fakt uprzedni przyjęcia święceń (w Kościele katolickim) przez mężczyznę.

    Od niektórych przeszkód zrywających istnieje możliwość otrzymania dyspensy, lecz nigdy nie jest to możliwe w odniesieniu do przeszkód z prawa Bożego, tj. do:

• niezdolności do współżycia seksualnego (impotencji),
• bliskiego pokrewieństwa
• istniejącego już węzła małżeńskiego, wiążącego co najmniej jedną z dwóch osób.

    Ad 3/ Kodeks Prawa Kanonicznego wymaga, aby małżeństwo zawierały osoby prawnie do tego zdolne, tj. wolne od przeszkód małżeńskich zrywających oraz posiadające naturalną zdolność do zawarcia konsensualnej umowy małżeńskiej w sposób prawnie skuteczny. Braki w zakresie tej naturalnej zdolności do wyrażenia zgody małżeńskiej, określone przepisami KPK, powodują wadliwe wyrażenie zgody małżeńskiej i stanowią przyczyny nieważności małżeństwa sakramentalnego.